ΓΡΑΦΕΙ Η ΝΙΚΟΛ ΛΕΙΒΑΔΑΡΗ

 

O Γκαμπριέλ Ζουκμάν, ο γνωστός οικονομολόγος του Μπέρκλεϊ και του Στάνφορντ, έχει υπολογίσει ότι το 8% του παγκόσμιου ιδιωτικού πλούτου βρίσκεται «παρκαρισμένο» σε υπεράκτιους φορολογικούς παραδείσους. Στο περίφημο βιβλίο του «Ο κρυμμένος πλούτος των εθνών», ο Ζουκμάν προσδιορίζει το ποσό αυτό σε 7,6 τρισ. δολάρια, γεγονός που οδηγεί σε παγκόσμιες απώλειες φορολογικών εσόδων της τάξης των 190 δισ. δολαρίων. Ειδικά για την Ευρώπη υπολογίζει ότι 2,6 τρισ. δολάρια ιδιωτικού πλούτου βρίσκονται κρυμμένα σε offshore εταιρείες, προκαλώντας απώλειες φορολογικών εσόδων της τάξης των 78 δισ. δολαρίων ετησίως.

Σύμφωνα επίσης με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, οι ετήσιες απώλειες εσόδων μόνο εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης λόγω φοροδιαφυγής και φορολογικής απάτης φτάνουν τουλάχιστον το 1 τρισ. ευρώ. Και σύμφωνα με το Δίκτυο Φορολογικής Δικαιοσύνης, η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες κινείται ανάμεσα στο 2% και το 5% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Τουτέστιν, τα 8 τρισ. ευρώ που, όπως αποκάλυψαν τα Paradise Papers, έχουν κρυφτεί στις ανά τον πλανήτη offshore δεν είναι ούτε τόσο «αθώα» ούτε το προϊόν ενός δίκαιου πλούτου. Είναι το προϊόν των νομότυπων τεχνασμάτων που χρησιμοποιούν οι ελίτ των ισχυρών, πολύ απλά για να μην πληρώνουν φόρους. Μετακυλίοντας de facto το μερίδιο των φόρων που τους αναλογούν στα μεσαία και μικρά εισοδήματα.

Πώς γίνεται αυτό; Εξαιρετικά εύκολα, όπως εξηγεί και πάλι ο Γκαμπριέλ Ζουκμάν στο βιβλίο του: ένας εκατομμυριούχος που θέλει να γλιτώσει φόρους ιδρύει πρώτα μια εταιρεία-βιτρίνα στα Νησιά Κέιμαν για να εξασφαλίσει μυστικότητα και ανωνυμία. Μέσω αυτής της εταιρείας ανοίγει έναν τραπεζικό λογαριασμό στην Ελβετία. Και με βάση αυτό τον λογαριασμό αγοράζει μετοχές σε κάποιο επενδυτικό ταμείο -π.χ., του Λουξεμβούργου- και εισπράττει τα μερίσματα. Το εισόδημα αυτό δεν φορολογείται ούτε στο Λουξεμβούργο ούτε στην Ελβετία ούτε στα Νησιά Κέιμαν. Και, βεβαίως, δεν φορολογείται ούτε στη χώρα το κατόχου του, εφόσον δεν δηλώνεται.

Η πρακτική αυτή δεν είναι νέα ούτε έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία σε μια… ανύποπτη Ευρώπη. Είναι η σχεδόν προπατορική «Βίβλος» της παγκόσμιας φοροαποφυγής και της ανισοκατανομής του πλούτου. Και η δημοσιοποίηση των Paradise Papers απέδειξε για μια ακόμη φορά ότι λειτουργεί με την ανοχή, τη σιωπή και συχνά με τις ευλογίες κυβερνήσεων και θεσμικών και εποπτικών Αρχών.

«Μετά τα Panama Papers, η Κομισιόν έκανε μια πρόταση για έλεγχο, ανεπαρκή κατά τη γνώμη μου, αλλά η Ολλανδία και η Γερμανία σταμάτησαν τις εξελίξεις. Υπάρχουν κυβερνήσεις που έχουν συμφέρον και δεν θέλουν να αλλάξει τίποτα», λέει στη «Νέα Σελίδα» ο αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Δημήτρης Παπαδημούλης.

Η Γερμανία και η Ολλανδία είναι οι δύο χώρες που, σύμφωνα και με τον επικεφαλής του ευρωπαϊκού τμήματος της Διεθνούς Διαφάνειας, Καρλ Ντόλαν, έχουν φρενάρει μέχρι στιγμής την πρόταση της Κομισιόν για ενιαία, αυστηρότερη νομοθεσία και δημοσίευση όλων των πληροφοριών και των στοιχείων που αφορούν στις offshore και στις συναλλαγές μέσω εξωχώριων εταιρειών. Οι δύο χώρες είχαν πρωτοστατήσει και στις προσπάθειες να περιοριστεί ο ελεγκτικός ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην υπόθεση των Panama Papers, όπως αποκαλύφθηκε πέρσι με τη διαρροή εγγράφων της νομικής υπηρεσίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Το μπλόκο αυτό δεν προκαλεί έκπληξη, εάν συνυπολογιστεί ότι στα Paradise Papers βρίσκονται γερμανικοί κολοσσοί όπως η Siemens και η Deutsche Bank αλλά και ο πρώην καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ. Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, άλλωστε, ήταν ο υπουργός Οικονομικών που δήλωνε στο Ecofin ότι το ζήτημα είναι… περίπου νομοτελειακό: «Ζούμε», έλεγε, «στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Οι δυνατότητες για την αποφυγή φόρων είναι απίστευτα πολλές».

Μετά την παγκόσμια θύελλα, πάντως, με τα Paradise Papers, ο Δημήτρης Παπαδημούλης θεωρεί ότι ακόμη και τα κράτη που αντιδρούσαν στους ελέγχους και τις κυρώσεις, αλλά και η Κομισιόν, πιέζονται πλέον για να συμφωνήσουν σε αυστηρότερο πλαίσιο. «Πρέπει», λέει, «να ενισχυθούν οι μηχανισμοί διαφάνειας, να δεσμευτούν οι πολυεθνικές ώστε να δημοσιεύουν τα βασικά οικονομικά στοιχεία τους και να επιβάλλονται κυρώσεις στους φορολογικούς παραδείσους και στις αντίστοιχες φορολογικές διοικήσεις τους».

«Υπάρχει περισσότερη βούληση απ’ ό,τι παλιότερα, αλλά όχι επαρκής για να ανατρέψει τόσο ισχυρά οικονομικά συμφέροντα όσο αυτά που κρύβονται στις offshore», λέει και ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Στέλιος Κούλογλου, ο οποίος μετείχε στην Εξεταστική Επιτροπή του Ευρωκοινοβουλίου για τα Panama Papers. «Κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης», τονίζει, «όπως είναι η Ιρλανδία, η Ολλανδία, το Λουξεμβούργο, η Μάλτα, η Κύπρος ή η Μεγάλη Βρετανία, είναι φορολογικοί παράδεισοι και κερδοσκοπούν σε βάρος των άλλων κρατών-μελών. Οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, όπως η Apple, η Nike κ.λπ. επίσης έχουν συγκροτήσει πανίσχυρα λόμπι για να αποφύγουν τα αυτονόητο: να φορολογούνται για τα κέρδη τους στις χώρες όπου αποκομίζουν αυτά τα κέρδη».

Ο Στέλιος Κούλογλου επισημαίνει ακόμη τον ανασταλτικό ρόλο και του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ) στην Εξεταστική για τα Panama Papers: «Στην ψηφοφορία», αναφέρει, «για το τελικό πόρισμα και τις προτάσεις προς την Ολομέλεια καταφέραμε να ανατρέψουμε το “πραξικοπηματάκι” του ΕΛΚ, που την τελευταία στιγμή κατέβασε τροπολογίες που αλλοίωναν όσα είχαν συμφωνηθεί. Απομένει όμως να δούμε τι θα ψηφιστεί στην Ολομέλεια, γιατί θα παλέψουν κι εκεί με νύχια και με δόντια να μην πειραχτούν οι τράπεζες και οι εταιρείες που διευκολύνουν τη φοροδιαφυγή – φοροαποφυγή».

Ανάλογη πρακτική δε, όπως σημειώνει, ακολούθησαν οι ευρωβουλευτές του ΕΛΚ και στην πρόσφατη ψηφοφορία στο Ευρωκοινοβούλιο για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος (whistleblowers): «Την τελευταία στιγμή κατέθεσαν τροπολογία ώστε στις αποκαλύψεις να παίρνονται υπ’ όψιν τα συμφέροντα των εταιρειών. Αλλά έτσι σκάνδαλα όπως στην Ελλάδα της Novartis -που διερευνώνται χάρη σε τρεις μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος- δεν θα είχαν ποτέ διαλευκανθεί. Με την ευκαιρία, η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να προχωρήσει στην ψήφιση επαρκούς νομοθετικού πλαισίου που να διευκολύνει τους υποψήφιους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος να πουν την αλήθεια. Και αυτούς, δηλαδή, που είχαν συμμετοχή σε ένα σκάνδαλο αλλά έχουν μετανιώσει και συνεργάζονται πλήρως με τις Αρχές. Οσοι δεν συμμετέχουν, πώς να γνωρίζουν την υπόθεση;».

 

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 23 της εφημερίδας Νέα Σελίδα, 12/11/2017