ΤΟΥ ΜΕΝΕΛΑΟΥ ΓΚΙΒΑΛΟΥ*
info@neaselida.news

Η διαπλοκή, η πολυσύνθετη σχέση χρήματος, πολιτικής εξουσίας και οικονομικών – επιχειρηματικών συμφερόντων, αποτελεί μια ιστορικά διαμορφούμενη και εξελισσόμενη δομή, που μετασχηματίζεται στον χρόνο επιβάλλοντας τους δικούς της κανόνες «νομιμοποίησης».

Στη «χρυσή εποχή» του βιομηχανικού καπιταλισμού, η σχέση επιχειρηματιών – πολιτικής εξουσίας, με την «απαραίτητη» μεσολάβηση του Τύπου, ήταν άμεση και ως έναν βαθμό «ορατή». Από τις απαρχές όμως της δεκαετίας του 1990, με την ουσιαστικά άνευ όρων και κανόνων παραχώρηση των ΜΜΕ στα επιχειρηματικά συμφέροντα, άλλαξε ριζικά και ο εσωτερικός συσχετισμός των τριών «πόλων» της συναλλαγής.

Τα επιχειρηματικά συμφέροντα, με «εφόδιο» έναν πανίσχυρο ιδεολογικοπολιτικό μηχανισμό, αυτόν των ΜΜΕ, διείσδυσαν στο πεδίο των αποφάσεων της εκτελεστικής αλλά και της νομοθετικής εξουσίας, αφαίρεσαν ένα σοβαρό τμήμα της εξουσίας από τα κόμματα και το πολιτικό σύστημα και κατέστησαν στην πράξη οργανικοί μεσολαβητές μεταξύ της πολιτικής και της κοινωνίας. Τα κόμματα και το πολιτικό σύστημα απαξιώθηκαν σταδιακά και τα επιχειρηματικά συμφέροντα, που απομυζούσαν σοβαρό τμήμα των δημόσιων και κοινωνικών πόρων, αναδείχθηκαν σε ρυθμιστές των εξελίξεων, ιδιαίτερα σε κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις.

Η αποκορύφωση όμως της στρέβλωσης αυτής συντελέστηκε κατά τη μνημονιακή περίοδο. Η απηνής προπαγάνδα τρομοκράτησης και ενοχοποίησης ενός ολόκληρου λαού συνδέθηκε ευθέως με το «μνημονιακό φροντιστήριο», δηλαδή την επιχειρηθείσα ηθική και ιδεολογική απαξίωση της κοινωνίας που επιχείρησαν τα ΜΜΕ, επιβάλλοντας επί 24ώρου βάσεως τα νεοφιλελεύθερα – μνημονιακά επιχειρήματα και τους αντίστοιχους λεκτικούς – νοηματικούς «κώδικες», οι οποίοι όφειλαν να «εγγραφούν» στη συνείδηση των πολιτών ως μια νέα αντίληψη και ερμηνεία της πραγματικότητας.

Η δομή της διαπλοκής, ως σύνθετο πολιτικοοικονομικό φαινόμενο, διακρίνεται για τη δική της «διαστρωμάτωση» και τους ειδικούς τύπους δράσης της. Ο επίσημος «κόσμος» της δομής αυτής εμφανίζεται στις δεξιώσεις, στις επίσημες συναντήσεις, στις φιλανθρωπικές εκδηλώσεις, τηρώντας το τυπικό πρωτόκολλο. Είναι η στίλβουσα βιτρίνα της διαπλοκής. Ο «ημικόσμος» της διαπλοκής συναλλάσσεται «νομότυπα», όμως «πίσω από το παραβάν» οι προμήθειες, οι εργολαβίες, το λαθρεμπόριο, οι μίζες, ο ασύδοτος τραπεζικός δανεισμός διαμόρφωσαν ένα πανίσχυρο και απρόσβλητο, όπως αποδεικνύεται, σύστημα συμφερόντων.

Τώρα βιώνουμε το ανώτερο στάδιο της δράσης των συμφερόντων αυτών, τον «υπόκοσμο» της διαπλοκής. Εδώ το κύκλωμα ενεργοποιεί συμμορίες, προβαίνει σε εγκληματικές πράξεις, «κλείνει στόματα», απειλεί τους πάντες…

Η διαπλοκή, το σύνθετο αυτό κύκλωμα συμφερόντων, μπορεί να εκφράζεται από πρόσωπα, αλλά στην ουσία η διαπλοκή και η διαφθορά συνιστούν οργανικό – δομικό στοιχείο των ασύδοτων μηχανισμών της αγοράς και του νεοφιλελεύθερου κοσμοειδώλου. Η δομή αυτή διαθέτει «προσβάσεις» στον κρατικό μηχανισμό, έχει «αποικιοποιήσει» τμήματα της Δικαιοσύνης και ελέγχει πλήρως το νεοφιλελεύθερο – ακροδεξιό «φάσμα» του πολιτικού συστήματος, που εμφανίζεται συχνά ως αυθεντικός κομματικός εκπρόσωπος της διαπλοκής.

Επιπρόσθετα, τμήματα του κυκλώματος αυτού επιδιώκουν να αποκτήσουν και έναν τύπο κοινωνικής νομιμοποίησης με τον έλεγχο του αθλητισμού και ιδιαίτερα του ποδοσφαίρου, ώστε όταν ο επιχειρηματίας «θίγεται» να μπορεί να ενεργοποιεί τον οπαδικό «λαό» του και να τον στρέφει κατά της όποιας κυβέρνησης ή του όποιου κόμματος επιχειρεί να εφαρμόσει τον νόμο.
Η αποδυνάμωση και διάλυση του τριγώνου της διαπλοκής δεν μπορεί και δεν είναι θέμα των επιλογών μιας κυβέρνησης ή ενός κόμματος. Γιατί αφορά κατεξοχήν στη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, στην προστασία των δημόσιων και κοινωνικών πόρων και τελικώς στην ίδια την αξιοπρέπεια και την ελευθερία των πολιτών.

*Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών