ΓΡΑΦΕΙ Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΧΑΙΡΑΣ

cmachair@otenet.gr

Στην πολιτική επιβιώνουν φοβίες και φοβίες. Μια από τις ανθεκτικότερες είναι αυτή που κρύβεται πίσω από τη στερεοτυπική βεβαιότητα, σύμφωνα με την οποία «το μεγάλο ψάρι τρώει πάντα το μικρό».

Στην πραγματικότητα, τα πράγματα εξελίσσονται διαφορετικά: στην Ευρώπη, όπου η κουλτούρα των πολιτικών συμμαχιών έχει ρίζες, οι συνεργασίες μεγαλύτερων κομμάτων με μικρότερα αποδεικνύεται, χρόνια τώρα, πως λειτουργούν επ’ αμοιβαία ωφελεία.

 

Αλλά, εδώ, όπου είναι Βαλκάνια, τα σύνδρομα τα έχουμε κάπως σαν δεύτερη φύση. Ο «μεγάλος» εγκλωβίζεται συνήθως σε ηγεμονισμούς, ο «μικρός» συμπεριφέρεται όπως ο σκαντζόχοιρος όταν νιώθει ότι απειλείται.

Ποιο είναι το αποτέλεσμα; Με την εξαίρεση περιπτώσεων μετρημένων στα δάχτυλα του ενός χεριού, η βαθιά ριζωμένη λογική των περιχαρακώσεων αποτρέπει συγκλίσεις -όχι κατ’ ανάγκην σε επίπεδο διακυβέρνησης- που θα μπορούσαν να έχουν αφήσει ισχυρά πολιτικά αποτυπώματα και να έχουν δρομολογήσει εξελίξεις σε προοδευτική κατεύθυνση.

 

Η απλή αναλογική, για παράδειγμα, πάγιο απωθημένο των αντιδεξιών πολιτικών δυνάμεων, θα μπορούσε να ήταν πραγματικότητα εδώ και δεκαετίες, αν εκείνο το πυρετικό καλοκαίρι του 1989 ο Χαρίλαος Φλωράκης δεν γύριζε την πλάτη στην πρόταση του Ανδρέα, εκφωνώντας το ιστορικό πλέον «δεν προκάνουμε».

Το ίδιο θα μπορούσε να είχε συμβεί και πριν από έναν χρόνο, αν η Φώφη Γεννηματά δεν ενέδιδε σε εσωκομματικές και εξωκομματικές πιέσεις και υπερψήφιζε την πρόταση της απλής αναλογικής του ΣΥΡΙΖΑ, η οποία, άλλωστε, αποτελούσε τυπικό ριμέικ προγενέστερης δικής της.

 

Αλλά και πέραν της απλής αναλογικής, η φοβική αντίληψη του «μικρού ψαριού» που προορίζεται να αποτελέσει το πρώτο πιάτο του μεγάλου δείχνει να καθορίζει τις εσωτερικές σχέσεις του μπλοκ των δυνάμεων που αυτοτοποθετούνται αριστερά του πολιτικού Κέντρου.

Το ενδιαφέρον του πράγματος είναι, μάλιστα, ότι, ακόμα κι όταν συρρικνώνεται η εκλογική εμβέλεια ενός κόμματος εξουσίας και περιθωριοποιείται πολιτικά, αναπτύσσονται αμυντικά αντανακλαστικά και δοξάζονται όλες οι συνταγές της εσωστρέφειας. Αντίστοιχα, όταν οι «μικροί» εκτινάσσονται από τα μονοψήφια ισόγεια στα εκλογικά ρετιρέ, αντιγράφουν τις παθογένειες των προκατόχων τους και υποκύπτουν στη γοητεία των ηγεμονισμών.

 

Η ιστορία της Μεταπολίτευσης είναι γεμάτη παρόμοια περιστατικά και χαμένες ευκαιρίες. Η πρόσφατη εμπειρία αποδεικνύει με πόση ευκολία αντέγραψε το σημερινό ΠΑΣΟΚ τα χούγια και τις φοβίες του μικρού Συνασπισμού και πώς ο ΣΥΡΙΖΑ εκπαιδεύτηκε στον ηγεμονισμό που δίδαξε σε άλλες εποχές το κραταιό ΠΑΣΟΚ των μεγάλων ποσοστών.

 

Προφανώς, η προοπτική των συνεργασιών δεν μπορεί να καταλύει την αυτοτέλεια ή να ακυρώνει την αυτονομία των κομμάτων. Συνεργασία για τη συνεργασία είναι αυτοκτονία. Αντίθετα, η επιδίωξη της ενίσχυσης κάθε κόμματος και ο ανταγωνισμός μεταξύ χώρων, που υπό προϋποθέσεις μπορούν και να συμπλέουν προγραμματικά, είναι όρος του πολιτικού παιχνιδιού και στοιχείο μιας γόνιμης για το πολιτικό σύστημα αντιπαράθεσης.

 

Υπό αυτή την έννοια και στην ατμόσφαιρα που δημιουργούν οι ζυμώσεις για τον νέο φορέα της Κεντροαριστεράς, η αμφίπλευρη πίεση που ασκείται προς τη Φώφη Γεννηματά και τη Δημοκρατική Συμπαράταξη να δεσμευτούν προκαταβολικά με ποιον θα συνεργαστούν μετεκλογικά δεν έχει νόημα. Είτε η απάντηση είναι «Τσίπρας» είτε είναι «Μητσοτάκης», τα εκλογικά ακροατήρια που αισθάνονται μεγαλύτερη εγγύτητα προς τη ΝΔ ή προς τον ΣΥΡΙΖΑ θα οδηγούνταν σε μια τέτοια περίπτωση απευθείας στον έναν ή στον άλλο πόλο, άνευ περιττών στάσεων και διαμεσολαβήσεων.

 

Το ίδιο, βέβαια, μπορεί να συμβεί και αν ο χώρος της Κεντροαριστεράς δεν διαμορφώσει διακριτή ταυτότητα και βυθιστεί στη δίνη της ασάφειας και των θολών μηνυμάτων. Προσφέρουν κακή υπηρεσία, μάλιστα, στον χώρο τους οι παράγοντες εκείνοι που εξακολουθούν να συντηρούν την αίσθηση ότι το ΠΑΣΟΚ είναι κόμμα πολιτικά εξαρτημένο από τη ΝΔ, για να διασώσουν προσωπικές στρατηγικές και να δικαιώσουν το «αντισύριζα» μένος τους.

 

Σε μια τέτοια περίπτωση, σαφώς και τα μεγάλα ψάρια θα φάνε το μικρό…

 

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 12 της εφημερίδας Νέα Σελίδα, 27/08/2017