Συνέντευξη στον Δημήτρη Στεμπίλη

«Η ανάγνωση του «Σε βρίσκει η ποίηση» µε ενθουσιάζει». Πρόκειται για ποιήµατα που φτιάχτηκαν µέσα από τον διαλογισµό για τη ζωή, τη δική του ζωή, τις δικές µας ζωές, µε τις ανεπάρκειές µας, τα λάθη µας, τις ελπίδες µας, τις αντιφάσεις µας, τις µαταιώσεις µας, τους έρωτές µας, και σε κάθε διαλογισµό ξανάρχεται µε δύναµη ανείπωτη αυτό το συναίσθηµα της ποιητικής ποιότητας της ύπαρξης που δεν βρήκαµε ποτέ. Αυτό είναι το “Σε βρίσκει η ποίηση”. Το διαβάζω και το ξαναδιαβάζω και µε συναντώ σε όλο του το βίωµα και όλο το κοινό µας βίωµα, που τόσο υπέροχα διαπερνάται από την εισβολή της ποίησης ως περιτύλιγµα που µας παρακινεί, µας παρηγορεί και µας ξυπνά για να ζήσουµε».

Με αυτά τα λόγια, µεταξύ άλλων, δείγµα παγκόσµιας αναγνώρισης, προλόγισε ο µεγάλος Γάλλος φιλόσοφος Εντγκάρ Μορέν τον Ελληνα ποιητή Τίτο Πατρίκιο στο αφιέρωµα που του έκανε το γαλλικό λογοτεχνικό περιοδικό «Phoenix».

Συναντήσαµε τον Τίτο Πατρίκιο στο σπίτι του, στην Αθήνα, απολαύσαµε τη συζήτηση µαζί του, ξεφυλλίσαµε παλιά τεύχη από την «Επιθεώρηση Τέχνης» και χειρόγραφα από το έργο του, είδαµε φωτογραφίες που συνδέουν το χθες µε το σήµερα και φύγαµε γεµάτοι λέξεις, εικόνες, µα πάνω απ’ όλα µεστοί από ανυπόκριτη ευγένεια…

Από την περίοδο της Κατοχής που δηµοσιεύσατε το πρώτο σας ποίηµα και την πρώτη σας ποιητική συλλογή, «Χωµατόδροµος», το 1954, µέχρι το 2017, πώς αντιλαµβάνεται ένας ποιητής τις εποχές που πέρασε;

Είναι δύο πράγµατα: το πώς τις αντιλαµβάνεται την κάθε εποχή που ζει και πώς εκ των υστέρων, όταν οι εποχές έχουν περάσει, τις επισκοπεί και προσπαθεί να τις αντιληφθεί εκ νέου. Γιατί το λέµε συχνά, αλλά πολλές φορές το ξεχνάµε, ότι ο 20ός αιώνας ήταν ένας φοβερός αιώνας. Μέσα σε αυτόν τον φοβερό αιώνα έζησα κι εγώ και αντιµετώπισα τα φοβερά του πράγµατα. Να σκεφτεί κανείς ότι γνώρισα µόνο τρεις δικτατορίες. Τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου του Μεταξά, τη δικτατορία που ήταν φρικτότερη κι από δικτατορία, τη φρικτή δικτατορία της Κατοχής, και κατόπιν τη δικτατορία των συνταγµαταρχών. Την οποία, ευτυχώς, επειδή δεν µε βρήκαν να µε συλλάβουν το βράδυ του πραξικοπήµατος µπόρεσα κι έφυγα κι έτσι δεν την έζησα από µέσα όπως την έζησαν οι δικοί µου άνθρωποι και οι φίλοι µου αλλά και όλοι οι γνωστοί. Το ζήτηµα είναι ότι µπαίνοντας στον καινούριο αιώνα όλοι αισθανθήκαµε ότι τα ξεπεράσαµε αυτά. Και πράγµατι τα έχουµε ξεπεράσει, αλλά δεν έχουµε ξεπεράσει τις αιτίες που τα δηµιούργησαν. Και το πρόβληµα για εµένα είναι πώς θα αντιµετωπιστεί η κρίση και πώς θα µπορέσουµε να ξαναµπούµε σε µια φάση παραγωγής και οργανωµένης και όχι ασύµµετρης και αχαλίνωτης κατανάλωσης. Βεβαίως εγώ δεν πρόκειται να δώσω λύσεις ούτε, πολύ περισσότερο, να κάνω προτάσεις, αλλά το πρόβληµα παραµένει και έχουµε να το αντιµετωπίσουµε όλοι. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αφιερώθηκα και σε µία δραστηριότητα η οποία πολλές φορές δεν θεωρείται παραγωγική. Ισως εκ των υστέρων να αποδεικνύεται ότι έχει κι αυτή κάποια παραγωγικότητα. Την ποίηση. Και οι δυσκολίες πάντα ήταν µεγάλες. Και σήµερα για τα νέα παιδιά που γράφουν ποιήµατα υπάρχουν δυσκολίες.

Αφορµώµενος από τον τίτλο ενός βιβλίου της εκλιπούσης συζύγου σας, Ρένας Σταυρίδου-Πατρικίου, «Οι φόβοι ενός αιώνα», οι ποιητές γράφουν για να ξεπεράσουν τους φόβους τους ή γράφουν για να ξεπεράσουν οι άλλοι τους φόβους τους µέσα απ’ τα ποιήµατά τους;

Βασικά γράφουµε όχι µόνο για να ξεπεράσουµε τους φόβους µας, αλλά και για να καταλάβουµε τι συµβαίνει γύρω µας και µέσα µας και να το ξεπεράσουµε. Από κει και πέρα όµως, ενώ πολλές φορές η ποίηση και η ποιητική γραφή φαίνεται εντελώς προσωπική και πολλοί λένε «µα, ο ποιητής κάνει τη δική του αυτοβιογραφία, τι µας ενδιαφέρει;», έχω καταλήξει στην πεποίθηση ότι οι σηµαντικοί ποιητές, η πραγµατικά καλή ποίηση, ενώ ξεκινά από αυτοβιογραφικά στοιχεία του ποιητή, ολοκληρώνεται µε το να δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να φτιάξει τη δική του αυτοβιογραφία και να ανακαλύψει ο αναγνώστης τον εαυτό του, ξεκινώντας από το ποίηµα του ποιητή. Γι’ αυτό και οι µεγάλοι ποιητές µάς βοηθούν τόσο να ανακαλύψουµε τη ζωή όσο και τον εαυτό µας. Ο Καβάφης, ας πούµε, γι’ αυτό πιστεύω είχε πάντα αυτή την επικαιρότητα. Ή ο Καρυωτάκης που παραµένει εντελώς ζωντανός, αλλά και ο Παλαµάς και, βεβαίως, ο Σολωµός και ο Κάλβος, που βεβαίως -για εµένα- παραµένουν πάντα πολύ µεγάλοι και πολύ ζωντανοί. Και οι νεότεροι ποιητές, ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Βρεττάκος, ο Ελύτης, και οι ποιητές της δικής µου της γενιάς που τους θεωρώ πολύ σηµαντικούς, ο Αναγνωστάκης, ο Αλεξάνδρου, ο Λειβαδίτης.

Τα χρόνια της κρίσης φαίνεται ότι εκδηλώνεται ένας διχασµός στην ελληνική κοινωνία. Εχετε βιώσει διχασµούς του λαού και διχασµούς της Ευρώπης. Πώς το βλέπει ο Τίτος Πατρίκιος µε την ιστορία του και ο Τίτος Πατρίκιος ως ποιητής;

Οσο κι αν φαίνονται αναπόφευκτοι οι διχασµοί, νοµίζω πως είναι το πιο καταστρεπτικό πράγµα που υπάρχει. Αλλο οι συγκρούσεις, άλλο οι αντιπαραθέσεις κι άλλο ο διχασµός που είναι εµφύλια σύρραξη και προσπάθεια του ενός να εξοντώσει τον άλλο. Ο διχασµός είναι εξοντωτικός. Η αντιπαράθεση και η σύγκρουση µπορεί να γίνουν και δηµιουργικές. Χωρίς αυτό να σηµαίνει ότι εκλείπουν οι αντιθέσεις συµφερόντων και προοπτικών. Αλλά µόνο µέσα από τον αντιθετικό διάλογο µπορούν αυτά τα πράγµατα να ξεπεραστούν. Αλλιώς οδηγούµαστε από τη µία καταστροφή στην άλλη. Γι’ αυτό δεν υπάρχει, πιστεύω, τίποτα πιο αρνητικό από τον διχασµό, ο οποίος πολλές φορές φαίνεται αναπότρεπτος, αλλά πολλές φορές βολεύει και κάποιους…

 

Το παρόν κείμενο δημοσιεύθηκε στο ένθετο ΙΔΕΟΓΡΑΜΜΑΤΑ που κυκλοφορεί με την εφημερίδα «Νέα Σελίδα»,  18/06/2017