Ανθρωποι από το Μπαγκλαντές, το Πακιστάν, το Μαρόκο, τη Συρία, το Αφγανιστάν, την Τυνησία, το Ιράκ, το Νεπάλ «συναντήθηκαν» στην Ειδομένη του Κιλκίς, σε ένα ταξίδι τις στάσεις του οποίου δεν επέλεξαν οι ίδιοι. Ο εικαστικός Γιώργος Κατσάγγελος επέλεξε να τους επισκέπτεται επί έναν χρόνο, μετά και την παρότρυνση της έφηβης κόρης του, αποτυπώνοντας φωτογραφικά την καθημερινότητά τους και συλλέγοντας αντικείμενα από αυτό το μοναδικό ανοιχτό camp.

Της Κατερίνας Γιοσμάkgiosma@neaselida.news | Φωτογραφίες: Γιώργος Κατσάγγελος

Η επαφή του με αυτό το ιστορικό γεγονός έγινε η αφορμή για την έκθεση «Relics to Eternity / Ειδομένη 2015-2016» που φιλοξενείται μέχρι τις 9 Σεπτεμβρίου στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης, με την επιμέλεια της Δρ. Μαρίας Τσαντσάνογλου, ιστορικού Τέχνης και διευθύντριας του Μουσείου.

Τι περιλαμβάνει η πολυμεσική εγκατάστασή σας;
Η έκθεση περιλαμβάνει αντικείμενα, δύο βίντεο και δύο γιγαντοφωτογραφίες. Χωρίζεται σε τρία μέρη: στο πρώτο, στον προθάλαμο, ο επισκέπτης θα δει ένα δικό μου τετράλεπτο video το οποίο γυρίστηκε στην Ειδομένη το 2015-16 και δείχνει την τότε κατάσταση, όταν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες προσπαθούσαν να περάσουν τα ελληνικά σύνορα και να ταξιδέψουν προς την υπόλοιπη Ευρώπη. Στο δεύτερο κομμάτι, συναντά κανείς τα αντικείμενα τα οποία ο ίδιος συνέλεξα, αφού εκείνοι έφυγαν χωρίς τη θέλησή τους τον Ιούνιο του 2016. Τέλος, στο τρίτο μέρος υπάρχουν συνεντεύξεις από τον Μάιο του 2017, ενηλικών και παιδιών, οι οποίοι έζησαν στην Ειδομένη και τώρα ζουν στη Θεσσαλονίκη κυρίως. Κρατήσαμε επαφές, τους ξέρω. Κάτι που μου έκανε εντύπωση ήταν μια γυναίκα από τη Συρία που μου είπε ότι εκεί γνώρισε τους άλλους Άραβες. Η χώρα μας είναι καταλύτης για όλο αυτό.

Γιατί μόνο παιδικά αντικείμενα; Και γιατί τοποθετήθηκαν σε plexiglas;
Επέλεξα να συγκεντρώσω παιδικά παιχνίδια, ρούχα και αντικείμενα, γιατί κατά κάποιο τρόπο όταν τα φωτογράφιζα άρχισαν να μου «μιλούν» και επειδή πρέπει να θυμόμαστε ότι ένα παιδί δεν αφήνει ποτέ πίσω το παιχνίδι του. Κι αυτό δείχνει πώς έφυγαν αυτοί οι άνθρωποι… Ολο αυτό το δράμα εμπεριέχεται σε αυτή την απόρριψη, σε όσα έμειναν πίσω. Το αντικείμενο, άλλωστε, ως εικαστικό εργαλείο είναι πολύ σημαντικό. Ενα αντίστοιχο παράδειγμα είναι αυτό στο Ellis Island της Νέα Υόρκης. Οσο για το plexiglas, μπορεί να ήταν αρχικά τυχαίο, στη συνέχεια όμως συνειδητοποίησα ότι αυτή η τοποθέτηση δίνει ένα τέλος στην ιδέα της χρηστικότητας, παγώνοντας μια χρονική στιγμή. Μια στιγμή που υποδηλώνει ένα δράμα το οποίο παίχτηκε έξω από την πόρτα μας. Πολλοί, μάλιστα, από αυτούς ζουν ακόμη αυτό το δράμα, σε μια κατάσταση αναμονής… Μια άλλη οπτική ήταν αυτό που ένας επισκέπτης μού είπε, ότι βάζοντας το plexiglas διασώζεις το DNA αυτών των ανθρώπων.

Σύντομο βιογραφικό :Ο Γιώργος Κατσάγγελος σπούδασε φωτογραφία στη Νέα Υόρκη με υποτροφία και δάσκαλο τον Walter Rosenblum. Είναι καθηγητής στο Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ενώ έχει κερδίσει βραβεία σε Ελλάδα και εξωτερικό, όπου έχουν φιλοξενηθεί εκθέσεις του.

Ποια είναι η πρόθεσή σας ως εικαστικού αναφορικά με την εμπειρική πρόσληψη του απλού επισκέπτη;
Η διαφοροποίηση της οπτικής είναι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο από απλό παρατηρητή καλλιτέχνη. Εάν το κοινό ενδιαφερθεί και πει ότι το έργο το αφορά, τότε μιλάμε για ένα καλλιτεχνικό έργο. Αλλιώς μιλάμε για κάτι αδιάφορο και χλιαρό, στερούμενο ιδιαίτερης διεισδυτικότητας. Δεν είναι, λοιπόν, η πρόθεση του καλλιτέχνη που κάνει ένα έργο τέχνης, αλλά η πρόθεση του κοινού να το αναδείξει ως τέτοιο.

Ο Aρης Μεσσήνης, βραβευμένος φωτορεπόρτερ που έχει απαθανατίσει δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες στη Λέσβο, επέλεξε όταν παρέστη ανάγκη να βοηθήσει στη διάσωση ενός προσφυγόπουλου, κατεβάζοντας τη φωτογραφική του μηχανή. Βρεθήκατε σε ανάλογη κατάσταση και, αν ναι, πώς το αντιμετωπίσατε;
Πρόκειται για μια εκπληκτική ενέργεια, για την οποία ο καθένας επιχαίρει, αλλά η αλήθεια είναι ότι όλοι όσοι φωτογραφίζαμε το έχουμε κάνει, όχι μόνο εγώ. Πάνω απ’ όλα, φυσικά, είναι η σχέση που έχεις με τους ανθρώπους που φωτογραφίζεις. Ηταν, βέβαια, η πρώτη φορά που ασχολήθηκα με αυτό το είδος, το φωτορεπορτάζ.

Ας υποθέσουμε ότι θα καλούσασταν ως φωτογράφος να αποτυπώσετε την Ελλάδα τού σήμερα σε ένα καρέ. Τι θα επιλέγατε;
Θα ήταν ένα αθώο παιδί μεταναστών που υποφέρει και προσπαθεί να βρει τον τρόπο να επιβιώσει από επιλογές που δεν έκανε το ίδιο…