Πρωί Πέμπτης, γενική πρόβα των «Τρωάδων» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου, που θα παρουσιαστούν στο πλαίσιο της Πάφου Πολιτιστικής Πρωτεύουσας 2017.

Της Ιωάννας Μπλάτσου

Οι ηθοποιοί κάνουν μία ώρα ασκήσεις πριν από το τελικό «πέρασμα», ασκήσεις της Μεθόδου του διεθνούς Ελληνα σκηνοθέτη που εστιάζουν στην ενεργειακή εγρήγορση του σώματος, στην οντολογική και πολιτική διάσταση του ατόμου. Οπως πρεσβεύει ο διακεκριμένος δημιουργός, «ο καπιταλισμός έστησε έναν ψευδοευδαιμονισμό, δημιουργώντας παράλληλα ένα κατεστραμμένο, καχεκτικό σώμα, με ελάχιστη ενέργεια. Ενα τέτοιο σώμα έγινε φορέας όλης αυτής της αλλοτρίωσης και του εκφυλισμού που βιώνουμε σήμερα. Με τη Μέθοδο επιμένω στην πολιτική διάσταση του σώματος ως κέντρου διεκδίκησης αγώνων και προόδου όχι μόνο πάνω στη σκηνή, αλλά και στη ζωή. Ενα σώμα κι ένα πνεύμα σε εγρήγορση και αρμονία, κατά το αρχαίο ελληνικό ιδεώδες, μπορεί να αγωνίζεται και να διεκδικεί».

Μια σπουδαία παράσταση

Στη σκηνή, 400 ζευγάρια αρβύλες σε κύκλο – στο πάτωμα βρίσκονται επίσης φωτογραφίες αγνοούμενων από πολλές χώρες. Μέσα σ’ αυτό τον κύκλο πολέμου, βίας και απώλειας, ο κορυφαίος του Χορού (Erdogan Kavaz) κρατά έναν λευκό φάκελο. Αριστερά του, σε μια διαγώνια ευθεία, ο Χορός οχτώ ατόμων – έξι γυναικών και δύο ανδρών. Ενώ ο κορυφαίος του Χορού τραγουδάει στα τουρκικά ένα παραδοσιακό τραγούδι, μπαίνει η Εκάβη (Δέσποινα Μπεμπεδέλη), της παραδίδει τον φάκελο και την αγκαλιάζει. Ο κορυφαίος ενώνεται με την οργανική ομάδα του, ενώ η Εκάβη ανοίγει τον φάκελο. Ο Χορός των «Τρωάδων» αρχίζει να διαβάζει το περιεχόμενο του γράμματος που έλαβε η Εκάβη σε έξι γλώσσες: ελληνικά, τουρκικά, εβραϊκά, αραβικά, βοσνιακά και κροατικά. Έπειτα από κάθε όνομα που ακούγεται ακολουθεί η επωδός «Χάθηκε», επίσης σε καθεμία από τις έξι γλώσσες της παράστασης.

Βρισκόμαστε στο αδιαπραγμάτευτα οντολογικό – πολιτικό θεατρικό σύμπαν του Θεόδωρου Τερζόπουλου. Η πανανθρώπινη συνθήκη του τραύματος της απώλειας και της αγριότητας του πολέμου εκφράζεται μέσα από αυτές τις διαφορετικές γλώσσες από την πολύπαθη λεκάνη της Μεσογείου, μήτρα αρχαίων πολιτισμών αλλά και διαχρονικών δεινών. Εκφραστές της, νέοι ηθοποιοί από διχοτομημένες πόλεις: η Ajla Hamzic από το Μόσταρ (βοσνιακής καταγωγής), η Sara Ipsa, επίσης από το Μόσταρ (κροατικής καταγωγής), η Hadar Barabash από την Ιερουσαλήμ (ισραηλινής καταγωγής), η Evelyn Asouant από τη Συρία και ο Erdogan Kavaz από τη Λευκωσία. Η σκηνική τους παροντικότητα φέρει την αιματηρή ιστορικότητα της καταγωγής τους. Τα σώματά τους φέρουν αναπόφευκτα, μέσα από το κληροδοτημένο DNA, μνήμες αποτρόπαιες πρόσφατων ή μακρινών αλληλοσπαραγμών. Η μεγάλη θεατρική κλίμακα του Θεόδωρου Τερζόπουλου αναδεικνύει τη διαχρονικότητα της τραγωδίας και το αναπόδραστα τραγικό της ανθρώπινης φύσης.

«Η χώρα μου, ο αφέντης μου, τα παιδιά μου χάθηκαν», μονολογεί συντετριμμένη από τη μοίρα η Εκάβη. Από πίσω της εμφανίζεται ο Ταλθύβιος, «ο κήρυκας των Ελλήνων» (Προκόπης Αγαθοκλέους), σαν άγγελος θανάτου. Κρατάει από ένα τεράστιο μαχαίρι σε κάθε του χέρι. Τροχίζοντας τις λάμες τους μεταξύ τους, υπογραμμίζει κάθε λέξη της πεπτωκυίας άνασσας. Ο συριστικός, στριγκός ήχος των λεπίδων παραπέμπει σε συνειρμούς αιματοχυσιών. Σε λίγο θα ρίξει κάτω τα μαχαίρια του και θα την αιχμαλωτίσει – αγκαλιάσει με τα χέρια-φτερά του, ανακοινώνοντάς της τη μοίρα της. Μια συγκλονιστική εικαστικά και παραστασιακά σκηνή, παρακαταθήκη στην «κιβωτό» της μεγάλης κλίμακας του παγκόσμιου θεάτρου. Η μαύρη τρύπα της αιχμαλωσίας και του θανάτου θα καταπιεί την πρώην βασιλική γενιά της Τροίας.

Ακολουθεί η παραίσθηση της Εκάβης με την πενταπλή, οντολογικά διχοτομημένη εμφάνιση της Κασσάνδρας (Εβελίνα Αραπίδη, Ajla Hamzic, Hadar Barabash, Sara Ipsa, Evelyn Asouant). Η καθεμία Κασσάνδρα μιλά στη γλώσσα της. Η σχάση στο μυαλό της Εκάβης έχει εγκαθιδρυθεί. Η συνειδητοποίηση της πραγματικότητας -«Χάθηκε η γενιά μας. Χάθηκε η Τροία»- την οδηγεί πέρα από τα όριά της. Η Εκάβη θρηνεί βουβά, χωρίς κλάμα: «Θνητοί, όσους προσπέρασε η μοίρα μην τους θεωρείτε ευτυχισμένους αν δεν δείτε το τέλος τους». Πίσω από τη διαδοχική -σαν σε εφιάλτη- εμφάνιση των Κασσάνδρων, οι δύο άρρενες του Χορού, σαν Σαολίν μοναχοί, εκτελούν αρμονικές, αδρές κινήσεις με τα τεράστια μαχαίρια τους και στο πίσω μέρος της σκηνής ο κορυφαίος του Χορού φέρει δύο τεράστια χατζάρια, με τα οποία παίζει ηδονικά και επικίνδυνα γύρω από τον λαιμό του.

Ακολουθεί ο συγκλονιστικός μονόλογος της Ανδρομάχης – καθηλωτική η Νιόβη Χαραλάμπους: «Οταν κανείς πεθάνει, είναι σαν να μην γεννήθηκε ποτέ. Γι’ αυτό κι ο θάνατος είναι λύτρωση μιας άχαρης ζωής, γιατί δεν θα πονάει πια κι ούτε θα υποφέρει». Σειρήνες, εκκωφαντικοί ήχοι οπλοπολυβόλων. Εμφανίζεται η Ελένη – η Σοφία Χιλλ είναι η ενσάρκωση της σκηνικής, δαιμονικής, πλανεύτρας σαγήνης. Η τραγωδία κλείνει με τον μονόλογο της Εκάβης: «Ανόητος όποιος θνητός, λογιάζοντας παντοτινή την ευτυχία του, χαίρεται. Η τύχη έχει πολλά γυρίσματα και σαν τρελή αλλάζει. Από τον έναν φεύγοντας, πάει σε κάποιον άλλο. Κανένας δεν μένει ποτέ για πάντα ευτυχισμένος». Ο Χορός ρυθμικά απαγγέλλει σε έξι γλώσσες το μότο που είχε χρησιμοποιήσει προηγουμένως ο Τερζόπουλος στους «Επιγόνους» και στον «Προμηθέα Δεσμώτη»: «Θα ’ρθει μια μέρα». Και η Εκάβη: «Ε, να ’ρθει μια μέρα».

Θεόδωρος Τερζόπουλος: «Τρωάδες» αφιερωμένες στη μνήμη του Γιάννη Κουνέλλη

Θα μπορούσε να θεωρηθεί ένας ουσιαστικός και επίμονος πρεσβευτής του ελληνικού πολιτισμού στα πέρατα του κόσμου, έχοντας κάνει πάνω από 1.850 παραστάσεις στο εξωτερικό τα τελευταία 35 χρόνια. Η δε περίφημη Μέθοδός του, που εστιάζει και αξιοποιεί την απεριόριστη ενεργειακή δύναμη του ανθρώπινου σώματος, διδάσκεται στις σημαντικότερες θεατρικές ακαδημίες παγκοσμίως, από την Κίνα και τη Ρωσία μέχρι την Αμερική και την Πολωνία. Σε λίγες ημέρες (7-8 Ιουλίου), ο διεθνής Ελληνας θεατράνθρωπος θα παρουσιάσει τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, στο πλαίσιο της Πάφου Πολιτιστικής Πρωτεύουσας 2017. «Πρόκειται για την τραγωδία του 21ου αιώνα, με τους πολέμους, την προσφυγιά, τη φτώχεια, τις εξορίες και το αίμα να κυλάει άφθονο σε όλον τον κόσμο. Στην παράστασή μας, η κεντρική ιδέα είναι η συνάντηση ηθοποιών από διχοτομημένες πόλεις (Λευκωσία, Μόσταρ, Ιερουσαλήμ, Συρία), η ιδέα της γεωγραφικής διχοτόμησης αλλά και της οντολογικής. Στην παράσταση ακούγονται έξι γλώσσες – εβραϊκά, αραβικά, βοσνιακά, κροατικά, τουρκικά και ελληνικά», εξηγεί ο Θεόδωρος Τερζόπουλος. «Πρόκειται για μια διαπολιτισμική συνθήκη, αλλά μ’ έναν υπερπολιτισμικό τρόπο, μέσα από τη Μέθοδό μου, όπου συναντιούνται όλες αυτές οι παραδόσεις. Με τις “Τρωάδες” κάνουμε ένα σινιάλο για την ειρήνη, στέλνουμε μια ευχή να έρθει μια μέρα που θα αλλάξει ο κόσμος. Να επικρατήσει η ειρήνη, η συμφιλίωση και ο διάλογος ανάμεσα στους ανθρώπους και τους λαούς».

Η παράσταση είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Γιάννη Κουνέλλη, φίλου και συνεργάτη του: «Ο Γιάννης είχε δημιουργήσει για τις παραστάσεις μου δώδεκα σκηνικές εγκαταστάσεις. Αυτή για τις “Τρωάδες” θα ήταν η δέκατη τρίτη… Είχαμε επισκεφθεί την Πάφο λίγο πριν από την εκδημία του και είχαμε κάνει κάποιες σκέψεις για το σκηνικό. Είχε ταυτιστεί με τον υπότιτλο που είχαμε βάλει στην παράσταση -“Τα τείχη της ντροπής”- και ήθελε πάνω σ’ αυτή την ιδέα να φτιάξει μια μεγάλη, επικού μεγέθους σκηνική εγκατάσταση. Εφυγε ο Γιάννης και, βέβαια, ήταν ένα ξάφνιασμα για εμάς όλους. Δεν το πιστεύαμε. Ακόμα και τώρα δεν θέλω να το πιστέψω».

Στη συγκεκριμένη περίσταση, το σκηνικό της παράστασης το έχει επιμεληθεί ο ίδιος «με υλικά που παραπέμπουν σε δημιουργίες του Γιάννη Κουνέλλη. Θα υπάρχουν περίπου τετρακόσια ζευγάρια στρατιωτικές μπότες πάνω στη σκηνή από διάφορους πολέμους».